واکاوی سیر نمادهای امام مهدی(عج) از آغاز غیبت صغری تا فروافتادن دودمان صفویه (با تأکید بر القاب، سنت‌ها و سازه ها)

Document Type : Original Article

Author

Assistant professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran

Abstract

پژوهه حاضر به دنبال بازخوانی گونه‌های از نماد می‌باشد که ترجمان باور به امام مهدی(عج) در آن نمودار شده است. محدوده زمانی و مکانی آن از پیش از آغاز غیبت صغری تا فرو افتادن دودمان صفویان در جغرافیای ایران می باشد. دوره‌ای که شیعه امامیه به شدت در تکاپو بوده و توانست در این جغرافیای رشد شگفت‌انگیزی داشته باشد. در این مسیر بازخوانی سه نماد مشهور القاب، سنت و سازه، مورد بررسی قرار گرفته است و این مهم دانسته شد که بسیاری از این نمادها از جمله القاب سیر تکاملی و بیشتر برای یادکرد رو به فزونی بوده است و با گسترش باور به غیبت امام ثانی عشر(عج) و آزادی نسبی متأثر از حاکمان شیعی در نماد‌سازی نقشی بس چشم‌گیر داشته است. نکته مهم پرشماری این نمادها بوده که نشان از بسط تشیع امامی در دوران میانی اسلام بوده است در ادامه برخی از نشانه‌های خرافی نیز بررسی شده و تبیین شد که چرا در ادبیات نمادسازی شیعه به وجود آمده در عین حال استقبال چندانی از آن در تاریخ صورت نگرفت.

Keywords

References

  1. أحمدي كچائي. مجید. (1393ش). بررسي آراي تاریخي غیبت صغرا در كتاب مكتب در فرایند تكامل. مؤسسة آینده روشن: پژوهش‌های مهدویت، السنة 3، (9)، صص 5-22.
  2. إسمیت. جان ماسون. (1361ش). خروج وعروج سربداران (المترجم: یعقوب آژند، بلا طبع). طهران: دانشگاه تهران.
  3. إشبولر. برتولد. (1368ش). تاریخ مغول در ایران (المترجم: محمود میرآفتاب، الطبعة الثالثة). طهران: نشر علمي وفرهنگي.
  4. البرقي. أحمد بن محمد بن خالد. (1371ق). المحاسن (ج1، الطبعة الثانية). قم: دار الكتب الإسلامية.
  5. تطیلي. رابي بنیامین؛ تزرو. آنتونیو؛ حمبره. میكائیل. (1393ش). سه سفرنامه (المترجم والمحقق: حسن جوادي، ویلم فلور، الطبعة الأولی). طهران: منشورات دكتر محمود أفشار.
  6. جعفریان. رسول. (1380ش). تاریخ تشیع در ایران (ج2، الطبعة الثالثة). قم: منشورات انصاریان.
  7. الحمیري. عبد الله بن جعفر. (1413ق). قرب الإسناد (ج1، الطبعة الأولی). قم: مؤسسة آل البيت^ لإحياء التراث.
  8. الحسیني العاملي. السید جعفر مرتضی. (1412ق). دراسة في علامات الظهور والجزیرة الخضراء (الطبعة الأولی). قم: منتدی جبل عامل الإسلامي «قسم الطباعة والنشر».
  9. سلیماني بروجردي. میرزا علي. (1400ق). شهاب الثاقب در أسماء وألقاب إمام غائب(بلا طبع) قم: مكتبة آية الله العظمی البروجردي.
  10. السید بن طاووس. السید رضي ‌الدین. (1417ق). إقبال الأعمال. بیروت: مؤسسه الأعلمي للمطبوعات.
  11. شاهمرادي. السید مسعود. (1399ش). تاریخ تشیع در ایران بر مبناي سكه‌‌شناسي از آغاز تا تأسیس صفویه (بلا طبع). قم: پژوهشگاه علوم وفرهنگ إسلامي.
  12. الصدوق. أبوجعفر محمد بن علی بابویه. (1388ش). كمال الدین وتمام النعمة (ج1، المترجم: منصور پهلوان، الطبعة السادسة). قم: مسجد مقدس جمكران.
  13. الصدوق. محمدبن علي بن بابویه. (1395ق). كمال الدین وتمام النعمة (ج1، 2، الطبعة الثانية). طهران: دار الكتب الإسلامية.
  14. الصفّار القمي. محمد بن الحسن. (1404ق). بصائر الدرجات في فضائل آل محمّد| (ج1، الطبعة الثانية، المحقق: محسن كوچه باغي). قم: مكتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي&.
  15. الطباطبائي. سید جمال‌الدین. (1351ش). رسم الخط ایغوري وسیري
    در سكه‌شناسي. آذربایجان شرقي: مجلة موزه آذربایجان، السنة (6)،
    صص 48-73.
  16. الطبري‌ الصغير. محمد بن جرير. (1413ق). دلائل الإمامة (الطبعة الأولی). قم: بعثت.
  17. الطبرسي النوري. ميرزا حسين. (1415ق). النجم الثاقب في أحوال الإمام الحجّة الغائب (الطبعة الأولی). قم: أنوار الهدی.
  18. الطوسي. محمد بن الحسن. (1411ق). الغیبة (بلا طبع). قم: دار المعارف الإسلامية.
  19. الطوسي. محمد بن الحسن. (1387ش). الغیبة (المترجم: مجتبی عزیزي، الطبعة الثانية) قم: مسجد مقدس جمكران.
  20. عرفان. أمیر محسن. (1391ش). نقش باورداشت آموزه مهدویت در احیای فرهنگ وتمدن اسلامی (بلا طبع). قم: نشر معارف
  21. القمي. قاضي أحمد بن شرف الدين. (1359ش). خلاصة التواریخ (المصحح: إحسان إشراقي، بلا طبع). طهران: دانشگاه تهران.
  22. قائیني. فرزانه. (1388ش). سكه‌هاي دوره صفویه (سكه‌شناسي) (بلا طبع). طهران: پازینه.
  23. قرشي. السید علی أكبر. (۱۳۷۱ش). قاموس قرآن (الطبعة الثانية). طهران: دار الكتب الإسلامیة
  24. قمي. حسن بن محمد. (1412ق). تاریخ قم (المصحح: السید جلال ‌الدین تهراني، بلا طبع). طهران: انتشارات مجلسي
  25. الكشي. أبو عمرو محمد بن عمر بن عبد العزیز. (1409ق). إختيار معرفة الرجال المعروف بـرجال الكشي للشیخ الطوسي (ج1، المصحح: حسن المصطفوي، الطبعة الأولی). مشهد: مؤسسة نشر دانشگاه مشهد.
  26. الكلیني. محمد بن یعقوب. (1407ق). الكافي (ج1، بلا طبع). طهران: إسلامیه
  27. محسنیان ‌راد، مهدی. (1385ش). ارتباط‌شناسي (الطبعة السابعة). طهران: سروش.
  28. معطوفي. أسد الله. (1392ش). سكه‌هاي طبرستان، گرگان واسترآباد (الطبعة الأولی). طهران: پازینه.
  29. المؤلف مجهول. (1363ش). عالم آراي صفوي (الطبعة الثانية، بمجهود یدالله شكري). طهران: اطلاعات.
  30. نوبختي. حسن بن موسی. (1404ق). فرق الشیعه (الطبعة الثانية). بیروت: ‌دار الأضواء.
  31. Seyyed Hossei Nasr and others. (). Harperone, pp. 1765–1784.
Islamic History and Civilization: A Contemporary Perspective
Volume 4, Issue 1 - Serial Number 7
February 2024
Pages 9-34

Files

History

  • Receive Date: 22 February 2023
  • Revise Date: 16 October 2023
  • Accept Date: 12 July 2023

Share

How to cite

Statistics